کلوک

مسجد دو مناره ( سقز )

مسجد دو مناره واقع در محله ی میان قلعه سقز و در دامنه یگانه تپه تاریخی داخل شهر، یعنی نارین قلعه ، ودر واقع در بافت قدیم شهر در خیابان امام خمینی ودر پشت حسینیه قرار دارد . این مسجد در محیطی آزاد ساخته شده واز هر چهار طرف باز است . از طرف شمال به یک کوچه سه متری محدود به تپه قلعه نارین  وخیابان امام ، واز جنوب به محوطه ی باز حوض خانه راه دارد . در جهت غرب به یک گذر گاه چهار متری ، واز طرف شرق نیز به یک کوچه یک متری محدود است . این مسجد در سال ۱۳۸۰ با شماره ثبتی ۲۶۰۰ ، جزو آثار ملی به ثبت رسید .

موقعیت مسجد دومناره در بافت میان قلعه

• ارزش تاریخی مسجد

بنای مسجد طبق روایات محلی ، به زمان شیخ حسن مولان آباد ، از عرفای حکیم و ریاضیدان مشهور عصر افشاریه بر می گردد. هنگام عزیمت نادر شاه افشار به بغداد ، وی از منطقه سقز عبور کرد وطبق در خواست شیخ حسن مولان آباد برای ساخت مسجدی برای اهالی شهر سقز ، نادر شاه دستو ساخت این مسجد را در بافت قدیم شهر سقز داد . در حال حاظر نیز برخی از اهالی منطقه به این مسجد ، مسجد شیخ حسن مولان آباد می گویند.

از نشانه ها ودلایل صحت این مدعا ، این است که در این سفر نادرشاه دو عصای مرصع ویک سفره ی منقوش زیبای چرمی را نیز به شیخ حسن هدیه می دهد این وسایل در حال حاظر در قریه ی مولان آباد ، که آرام گاه این عارف عالی مرتبه در آن قرار دارد ، نگهداری می شود . همچنین یک جلد کلام ا… مجید خطی در مقبره شیخ حسن است ، وتاریخ آن به اواخر دوره افشاریه دلالت دارد.

همچنین با توجه به کاشی کاری های این مسجد که بیشتر به اواخر افشاریه واوایل زندیه است وخصوصیات آن دوران را دارد ، می توان به طور قطع مطمئن شد که بنا مربوط به دوره افشاریه است ، ودر دوران های بعدی مرمت شده وتعمیرات جزیی در آن صورت گرفته است .

• شرح بنای مسجد

مسجد دو مناره ی سقز پلانی تقریبا مربع شکل دارد . در ساخت این مسجد ، از مصالحی مانند : خشت خام ، ملات گل ، ستگ های لاشه ، آجر وچوب استفاده شده است .

ورودی این مسجد در ضلع غربی قرار گرفته است . این در ورودی ، سر در آجری با بافت گره چینی  آجر وکاشی زرد رنگ دارد ؛ که معرف دوره ی زندیه است . بعد از در ورودی یک دالان ارتباطی ، حدود ۳ در ۳٫۵  متر است ، که از همین دالان به وسیله ی نه پله می توان به پشت بام مسجد رسید . پله های این راه ارتباطی ، بدین صورت ساخته شده اند که چوبی جهت لبه پله استفاده نموده وبرای ساخت پله ها پشت این لبه چوبی را به وسیله سنگ های لاشه ، خشت خام واندود کاه گل پر کرده اند .

شبستان مسجد دقیقا در ضلع شرقی این دالان قرار دارد ، که از طریق درگاه جدا گانه میتوان به آن راه یافت . ابعاد این شبستان ، ۱۰ در ۱۲ متر است . سقف این شبستان با ارتفاع ۲ متر و۸۰ سانتی متر همانند بیشتر مساجد محل – بر روی چهار ستون چوبی تقریبا مدور با سر ستون های چوبی ، تکیه داده است . پشت بام این مسجد تا سال ۱۳۶۴ ، کاهگلی بود ، که در آن سال با همت اهالی محله اندود کاه گل برداشته وپشت بام بنا آسفالت شد . قطر ستون های این بنا در حدود ۳۵ سانتی متر است ، که بر پایه ستون های سنگی قرار دارند .

در ضلع جنوبی این شبستان وقبل از هر چیزی ، محراب مسجد جلب توجه می کند . این محراب بافت فدیم خود را که همان طاق هلالی میباشد ، حفظ کرده است . البته به دلیل این که در سال ۱۳۷۸ همه ی مسجد گچ کاری مجدد شد ، تغییراتی در تزیینات ومشخصه های آن به وجود آمد ، به طوری که امروزه فقط محرابی هلالی مشاهده می شود که بر بالای آن بسم ا.. الرحمن الرحیم  با گچ قالب گیری شده است .

در ضلع جنوبی شبستان علاوه بر محراب ، دو راه ارتباطی دیگر که دقیقا شکل محراب را دارند ، برای راه یافتن به ایوان جلوی مسجد تعبیه شده است ف قطر دیوار های این مسجد حدود یک متر وهفتاد سانتی متر است ، که در ضلع جنوبی وداخل محراب ، به وضوح می توان آن را مشاهده کرد . راز استحکام وپایداری بنا از دوره ی افشاریه تا کنون بدون تردید همیسن ضخامت وبستری دیوار های ان است . در ضلع شرقی شبستان ، شش تاقچه به اندازه های متفاوت قرار گرفته است ، که برای نگهداری مصحفها ووسایل دیگر مربوط به مسجد استفاده می شود . در این ضلع همچنین یک در ارتباطی به اتاق واقع در ضلع شرقی مسجد که برای انباری از آن استفاده میشود ، تعبیه شده است . در ضلع شمالی در سال ۱۳۷۹ شومینه ای ساختند که بیشتر جنبه ی تزیینی داشته که البته در حال حاطر دهانه ی شومینه  را بسته اند وبه عنوان لوله ی بخاری از آن استفاده میکنند . در ضلع غربی شبستان ، چهار تاقچه به اندازه های متفاوت ساخته شده اند ، که همان کار برد تاقچه های ضلع شرقی را دارند . تاقچه هایی که از آن ها نام برده شد ، به دلیل متاخر بودن گچ کاری مسجد ، مشخصه های بارزی ندارند که بتوان آن را بر شمرد . فقط تاقچه هایی اند معمولی با شکل تقریبا مستطیلی ، که البته دیوار های اضلاع شبستان را از حد یکنواختی بیش از حد خارج کرده اند .

در ضلع غربی مسجد علاوه بر دالان ارتباطی به شبستان اصلی مسجد ، دو اتاق دیگر نیز وجود دارد ، که در ادوار پیشین ، محل سکونت طلبه های دینی ومحل درس خواندن آنان بود . در حاط حاظر ، کار بری این دو اتاق عوض شده ، به طوری که یکی از اتاق ها به وضو خانه تبدیل شده واتاق دیگر نیز خالی مانده است . راه ارتباطی به این اتاق ها ، از داخل شبستان است . از طریق اتاق اول می توان به اتاق دوم راه یافت .

احتمالا ، از ایوان جلوی مسجد ، به عنوان مصلای تابستانی استفاده می شد . به دلیل این که مسجد همانند اغلب خانه های این منطقه بر سطحی شیب دار بنا شده است ، معماران اولیه آن برای این که بتوانند مسجد را بر روی سطحی مسطح بنا کنند ، مجبور بوده اند در جلوی مسجد سکویی از سنگ های لاشه با ارتفاعی در حدود ۴ تا ۴٫۵ متر بنا نمایند ، وسپس مسجد را بر روی این سکوی سنگی بنا کنند . ایوان جلوی مسجد ، دقیقا بر روی این سکو سنگ چین شده ساخته شده است . ابعاد این ایوان ۴٫۸۰ در ۱۶ متری می باشد ، که با شیستان اصلی مسجد دارای بامی در یک سطح است . این ایوان در ضلع غربی ، همانند خود مسجد ، در مجزایی دارد . بر بالای این در ورودی سر دری با بافت گره چینی آجر وکاشی هست ، که در آن عبارت : ( علی مدد ) نقش بسته شده است . علاوه بر این در ورودی ، می توان از طریق محراب ودر های جانبی آن یعنی از داخل شبستان مسجد ، به این ایوان راه یافت .

در ضلع جنوبی این ایوان ، شش ستون چوبی با سر ستون هایی دقیقا مشابه ستون وسر ستون های داخل شبستان تعبیه شده است ، که بار سنگین شقف ایوان را به دوش میکشند . کف این ایوان تقریبا ۵۰ سانتی متر از کف شبستان اصلی مسجد پایین تر است ، به همین دلیل ستون های آن نیز حدود نیم متر از ستون های داخلی شبستان بلند ترند . نکته قابل توجه در این ایوان ، این ایست که برای پوشاندن سقف آن ، از چوب های یک پارچه ای به طول تقریبا پنج متر استفاده شده است .

به علاوه برستون های چوبی در این قسمت ، نر ده ای چوبی نیز با طرح ساده برای جلو گیری از پرت شدن افراد از ایوان به پایین ، تعبیه شده است . کل این مجموعه ایوان ، به جلوی مسجد نمایی بسیار دیدنی وزیبا بخشیده شده است . همین بافت جلویی مسجد آن را در میان مساجد کردستان متمایز کرده است .

در ضلع شرقی ایوان مقبره ی یکی از امامان جماعت مسجد به تام سید حکیم ، قرار دارد . مردم برای تبرک وزیارت ، هر روزه آنجا می روند .