کلوک

سقز

موقعیت جغرافیایی شهرستان سقز

شهرستان سقز بین ارتفاعات نا منظم سلسله جبال زاگرس در استان کردستان ، در جنوب دریاچه ی ارومیه وبر سر سه راهی سنندج-  بوکان – بانه در میان تپه های کم ارتفاع شمالی کوه های ” هیجانان ” و امتداد شرقی کوه های ” ملقرنی ” قرار گرفته است ، و بستر رود خانه ی سقر ان ها را از دشت کم وسعت ” کهریزه ” جدا می کند . این شهر بر روی دو تپه طویل که رود خانه سر پوشیده ” ولی خان ” که از وسط آن می گذرد ، بنا شده است . پستی و بلندی های داخل شهر و مناظر و چشم انداز زیبای رود خانه سیمینه رود که از کنار شهر می گذرد جلوه بدیعی به نمایش گذاشته است .

شهرستان سقز از نظر جغرافیایی در فاصله بین ۴۵ درجه و ۵۱ دقیقه و۴۶ دقیقه و ۵۴ دقیقه طول شرقی و۳۵ درجه و۴۶ دقیقه و۳۶ درجه و۲۸ دقیقه عرض شمالی از نصف گرینویچ قرار گرفته است . مساحت آن نیز حدود ۴۴۴۰ کیلومتر مربع است.

نقشه کردستان

بخشداری ها و دهستان ها

شهرستان سقز دارای سه بخش به نامهای مرکزی ، زیویه و سرشیو می باشد

۱- بخش مرکزی شامل دهستان های :

• میرده به مرکزیت روستای میرده
• ترجان به مرکزیت روستای قهرآباد سفلی
• تموغه به مرکزیت روستای تموغه
• سرا به مرکزیت روستای سرا

۲- بخش سرشیو شامل دهستان های :

• چهل چشمه غربی به مرکزیت دگاگاه
• ذوالفقار به مرکزیت حسن سالاران

۳- بخش زیویه شامل دهستان های :

• امام به مرکزیت روستای سنته
• تیلکو به مرکزیت روستای ایرانخواه
• خورخوره به مرکزیت روستای خورخوره
• صاحب به مرکزیت صاحب
• گل تپه به مرکزیت گل تپه

وجه تسمیه

وجه تسمیه سقز احتمالا این باشد که در زمانی که سکایان در جنوب در یاچه ارومیه ، سرزمین ماننا ، ساکن شدند ، سقز را به پایتختی خود بر گزیدند . در نتیجه اسمشان بر این سرزمین مانده است (سکز Sakez-).

از عوام  گاهی  شنیده میشود  که سقز ،  ( سه گز ) بوده است  . تر کیبی  از دو  کلمه “سه” (۲+۱)  و ” گز ” ( کلمه ای ترکی به معنی دختر ) ، که گویا در آغاز سه دختر بنیانگذار شهر سقز بوده اند . عده ای هم وجه تسمیه سقز را به لحاظ وفور درخت “حبة الخضراء” یا “ون” می دانند که در این منطقه در قدیم وجود داشت که از شیره این درخت ، سقز یا آدامس طبیعی درست می کردند . در نتیجه اسم سقز را به این منطقه دادند . که البته این وجه تسمیه زیاد مستند نیست.

وضعیت فرهنگی واجتماعی

آنچه که مسلم است کرد ها از قدیمی ترین نژاد آریایی ها هستند . همانطوری که در کتاب کارنامه ایرانیان در عصر اشکانیان جلد دوم آمده است مستشرقین و مورخین می نویسند که کرد ها یکی از شریف ترین و باستانی ترین آریایی های ایران شمرده می شوند و ممکن است آریایی ها که در یک هزار وهشتصد سال پیش از میلاد در بابل حکومت نموده و به نام کاسو یا کاسیت در تاریخ معروف شده اند نیاکان کرد های امروزی باشند .

دین مردم شهرستان سقز اسلام و پیرو مذهب تسنن ” امام شافعی ” می باشند . وجود علمای فاضل – دانشمند ترین ومتعهد نویسندگان وشعرای عارف و نامی ، فرهنگیان و   هنرمندانی خلاق ومبتکر وتوانا  در تمامی زمینه ها این شهرستان را از قدیم الایام به صورت یک کانون فرهنگی – علمی در آورده است و در یک جمله می توان گفت سقز در بین شهر های کرد نشین از این نظر بیشتر مورد توجه بوده است .

سابقه تاریخی سقز

در بیرون محوطه ی اصلی شهر ، بنا ها  و تل های باستانی وهمچنین قبرستان های متعدد مربوط به ادوار مختلف تاریخ سکونت انسان مشاهده می شود . اما مهمتر از همه ی این ها می توان به غارکرفتو و قلعه باستانی زیویه اشاره کرد .

غار کرفتو در فاصله ی ۷۵ کیلومتری شمال شرق سقز قرار دارد ، که از یک صخره ی طبیعی تشکیل شده است . در آن اتاق ها ودهلیز هایی وجود دارد که نیمی از آن دست ساز ، و نیم دیگر طبیعی اند . با توجه به مطالعات وکاوشهایی که در این محوطه انجام شده است ، میتوان ان را به دوره نوسنگی نسبت داد . همچنین کتیبه های یونانی که در سر در ورودی یکی از اتاق های طبقه سوم این غار وجود دارد و غار را به عنوان محل سکونت هرکول معرفی می کند و نیز نقشه هایی که اغلب می توان آن ها را به دوره اشکانی نسبت داد ،  به این نکته دلالت دارد که این غار در ادوار مختلف تاریخی و پیش از تاریخ مورد استفاده انسان ها بوده است . همچنین براساس کاوش های باستان شناسی که طی چند دهه اخیر در تپه باستانی زیویه صورت گرفته است ، می توان قدمت آن را به دوره ماننایی ها نسبت داد ، که ار آن به عنوان یکی از پایتخت های آن ها ، استفاده می شد . بعد از ماننایی نیز ماد ها بین سده های ۶ تا ۸ ق.م ، از این محل برای سکونت استفاده کردند .

غار کرفتو

آب و هوا

میزان بارندگی به طور متوسط ۵۵۰ میلی متر

جمعیت

محله های شهر سقز

شهر سقز ، سابقا در دشتی در جنوب غربی شهر فعلی قرار داشت که اکنون به کهنه سقز یا سقز کهنه معروف است . شهر فعلی ابتدا در اطراف بازار به وجود آمد وقدیمی ترین محله ، همان محله بازار شهراست که بعدا دراثر ارتباط تبریز ،سنندج و بانه طرفین جاده های آن آباد شد . در حال حاظر موقعیت طبیعی ونحوه استقرار شهر در دامنه ارتفاعات ورود خانه ای که از کنار آن جاری است ، این شهر را به یکی از زیبا ترین شهرهای استان کردستان تبدیل کرده است . شهر سقز دارای محلاتی است که اسامی خود را به صورت سنتی و برگرفته از زندگی روز مره گرفته اند .  معروف ترین این محلات که درحال حاظر رایج هستند عبارتند از :

بَرد بران (سنگ بران ) ، بلوار بانه ، حمال آباد ( بهارستان ) ، تپه مالان ( تپه خانه ها ) جوتیاران ، چمی ولی خان ( رود خانه ولی خان ) ، زور آباد ، سر پَچَه ، سی ودومتری شهرک دانشگاه ، شهنار ، صالح آباد ، قرچی آباد (شریف آباد ) ، قوخ ، کریم آباد ، مجبور آباد ، موسایی ها ، ناو قلا (محله قلعه ) ، نشمیلان و…

اماکن عمومی

مسجد

که یکی از رایج ترین اماکن عمومی در درجه نخست است . در شهر سقز نسبت به جمعیت و در مقایسه با دیگر شهر های استان کردستان مسجد زیاد است .

قهوه خانه

از رایج ترین اماکن عمومی که از قدیم الایام همواره اغلب مردم برای صرف چای ورفع خستگی وصحبت وگفتگو های دوستانه به آنجا می روند .

مهمان خانه ومسافر خانه

شهر سقز در موقعیت ارتباطی بسیار خوبی واقع شده ، با احداث واصلاح جاده هایی که از آنجا می گذرد مانند جاده ی تبریز- سنندج و… تردد مسافران روزافزون گشته است .

پارک ها

ازجمله پارک های سقز ، پارک مولوی کرد ( پارک شهر ) پارک لاله ، پارک کودک ، وپارک کوثر و… می باشد . البته در سطح شهر فضاهای سبز متعددی دیده می شود که زیبایی شهر را هر چه بیشتر کرده است .